Dieta Popkulturowa

8 listopada 2026

Uczta u Benvenuta Celliniego
Uczta u Benvenuta Celliniego — Zygmunt Waliszewski, 1933

Każdy maniak gier fabularnych po przeczytaniu dobrej książki lub zobaczeniu inspirującego filmu od razu zacznie w głowie snuć pomysły na nową postać albo sesję. Sam od kilku lat prowadzę notatnik, gdzie kolekcjonuję patenty na zwariowane i oryginalne sytuacje do wykorzystania przy moim stole. Ale to nie wszystko. Aby z konsumenta treści stać się ich twórcą (a każdy biorący udział w sesjach RPG poniekąd nim jest), trzeba karmić swoją wyobraźnię dobrą kulturą. Ale jak zdefiniować to “dobrą”?

Z jednej strony każdy ma swój indywidualny gust (no na przykład mnie ruszy bardziej głęboka fabuła niż barwne opisy miejsc lub zdjęcia). Z drugiej, gdzieś jest to coś, co sprawia, że dzieło staje się uznane na całym świecie i kochane przez miliony. Mimo tak wielu różnic pokoleniowych, kulturowych czy osobistych preferencji, musi istnieć jakiś magiczny przepis, aby poruszać ludzkie serca.

Głód Wrażeń

Nieograniczony dostęp do mediów spowodował u mnie efekt klęski urodzaju. Skąd wiem, że to co aktualnie czytam albo oglądam jest odpowiednio wartościowe, skoro obok leżą inne dzieła, wysoko cenione przez krytyków? Ostatecznie kończy się na tym, że trudno jest mi cokolwiek wybrać i wracam komfortowo na znane mi rejony. Przykładowo, poświęcam kolejne godziny na grę, którą znam na wylot, zamiast wybrać coś z dziesiątek pozycji leżących na kupce wstydu (za które przecież zapłaciłem!).

Apetyt rośnie w miarę jedzenia. Poprzeczkę stawiam coraz wyżej, zwłaszcza kiedy dopada mnie swojego rodzaju pustka: po intensywnym obcowaniu z dziełem kultury potrzebuję czasu, aby dojść do siebie. Nie mam ochoty na nic nowego, a w mojej głowie wciąż żyje poprzednia przygoda. Gdzieś w ciszy opłakuję jej koniec. Czasami myślę, że fajnie byłoby mieć ten przycisk “wczytaj” w prawdziwym życiu i przeżyć jakąś historię jeszcze raz.

Zarówno kochamy, jak i nienawidzimy filmy wytwórni Disneya za to, że potrafią wyciskać z nas łzy wzruszenia. Często robią to w taki sposób, że nawet oglądając wielokrotnie tę samą animację śmiejemy się do rozpuku albo potrzebujemy wysmarkać nos. Myślę, że to właśnie takich doświadczeń powinniśmy szukać i dodawać do naszego przepiśnika. Gdy nauczymy się rozpoznawać uniwersalne wyzwalacze emocji, zdobędziemy potężne narzędzie do użycia na naszych sesjach. Jednak tutaj tak jak w filmie: jeśli zaczniemy ich nadużywać, szybko stracą na swojej wartości.

Odżywcza Nuda

Wydaje mi się, że słowo nuda ma bardzo czarny PR. “Inteligentni ludzie się nie nudzą” mawiała moja nauczycielka. Mówimy także, że “zabijamy nudę” i robimy wszystko, aby nie dopuścić do sytuacji, w której się nudzimy. Tylko w tym wszystkim nie zauważamy pewnego paradoksu. Razem z nudą zabijamy naszą wyobraźnię. Dobrym sposobem na reanimację naszej wyobraźni jest właśnie nuda. Kiedy nasz biologiczny procesor przetwarza dziesiątki bodźców, nie ma w nim zbyt wiele miejsca na twórczość. Tak jak trudniej jest zasnąć przy hałasie i zapalonym świetle, tak samo trudniej naszemu mózgowi skupić się na kreatywnej pracy, gdy słuchamy muzyki lub przeglądamy socialki.

Tu nie chodzi o to aby być bezproduktywnym, tylko dać sobie chwilę wytchnienia i pozwolić pracować wyobraźni. Tylko Ty, Czytelniku, czysta kartka papieru i coś do pisania. Takie trio po kilku mało komfortowych minutach ciszy zacznie się doskonale zgrywać. Celem takiego ćwiczenia umysłowego nie jest napisanie wielostronicowej historii postaci albo szkicu książki. Czasem wystarczy jedno zdanie, które odda nasze uczucia przykryte warstwą kurzu neuronów.

Może przypomni nam się scena z jednej z sesji, które graliśmy. Kto był tam z nami? Jak wyglądał świat? Co mogliśmy zrobić inaczej? Epicki moment z filmu albo ten jeden boss, którego pokonanie zajęło nam kilka godzin. Pochłaniamy intensywnie nowe doznania tak szybko, że rzadko mamy czas na refleksję nad nimi. Co sprawiło, że zapamiętałem daną scenę bardziej niż inną?

Intelektualny Fastfood

Nieco niepokojącym dla mnie trendem jest makdonaldyzacja kultury. Twórczość zawsze powinna stawiać na jakość, nie na ilość. Gdy wielkie wytwórnie i wydawcy wypatrzą gdzieś zysk, musimy mieć się na baczności.

Nie twierdzę, że projektom zrodzonym na meetingach w szklanych biurowcach brakuje pasji, ale coraz częściej stawiają one na sprawdzone i bezpieczne rozwiązania. Wystarczy, że jakieś dzieło stanie się popularne, a zaraz za nim wypełzają prequely, sequely, spin-offy i remaki. Przykładem może być Diuna Franka Herberta, która przez ostatnie lata doczekała się ekranizacji filmowych, gier komputerowych, kilku planszowych, a ostatnio nawet RPG. Uniwersum DC albo Marvela cierpi na tę samą przypadłość. Dzisiaj, zaczynając rozmowę o Spidermanie lub Batmanie, trzeba dobrze dopytać rozmówcę, o jakie medium i wersję mu chodzi, bo ich ilość jest wręcz przytłaczająca. Na fali popularności sag Władcy Pierścieni oraz Gry o Tron wyrosły seriale Pierścienie Władzy i Ród Smoka, które jednak nie stały się tak kultowe jak oryginały.

Nie tylko Diuna doczekała się własnego podręcznika RPG. Jest ich z każdym rokiem coraz więcej, jak chociażby Jedyny Pierścień, który zabierze nas do Śródziemia, czy Star Trek Adventures, pozwalający wcielić się w załogę Gwiezdnej Floty. Nie potrzebujemy jednak kupować całych woluminów, aby przenieść się do ulubionych światów. Dlaczego nie mielibyśmy poprowadzić kontynuacji ostatnio obejrzanych przygód w domowym zaciszu? Możemy przecież wykorzystać mechaniki ze znanych nam gier i przetłumaczyć je na język innego uniwersum. Jedne gry sprawdzą się lepiej niż inne: raczej trudno będzie grać paladynem w settingu sci-fi, ale można przecież zrobić z niego Jedi!

Uważajmy, bo nie każdy pomysł, który przyjdzie do głowy, zagra tak samo dobrze w RPG, jak na papierze czy ekranie. W teatrze wyobraźni zbyt dużą rolę gra improwizacja, aby wklejanie konkretnej scenki lub bohatera miało sens. Prawdziwą frajdę da właśnie to ziarno niepewności, jak zareaguje na nas kostka albo pozostali gracze.

Dorobek naszej kultury jest zbyt wielki, aby każdy człowiek był w stanie go poznać, a każdego dnia dokładamy do niej setki godzin opowieści. Wprawne oko zauważy, że wiele z nich będzie do siebie bardzo podobnych. Nie przesadzajmy jednak z liczbą porcji, aby zachować przyjemność z konsumpcji.