Level Up

15 listopada 2026

Przed Karczmą
Przed Karczmą — Franciszek Kostrzewski, 1882

Prędzej czy później, po rozegraniu kilkunastu sesji w RPG natrafimy na taki dylemat: chcemy aby było epicko, ale chcemy również zachować realizm. Dlatego niejednokrotnie można spotkać się z sytuacją, gdzie na jednej sesji pokonujemy smoka w jego leżu, a na drugiej dostajemy bęcki od pijanych złodziei w ciemnym zaułku karczmy.

Aby wprowadzić trochę logiki do gry, wiele systemów przedstawia nam poziomy postaci, umiejętności i wyzwań, z jakimi przychodzi nam się zmierzyć. Takie przedstawianie fikcji za pomocą liczb ma swoje zalety, zwłaszcza dla mało doświadczonych Mistrzów Gry, bo łatwiej jest im wybrać odpowiedniego przeciwnika z bestiariusza. Ścisłe trzymanie się liczb może jednak równie łatwo wykoleić naszą sesję, gdy Gracze postanowią budować swoje postaci tylko pod optymalne rozwiązywanie siłowych problemów.

Projektowanie sesji ma sprawiać frajdę, a nie spędzać sen z powiek MG, więc jak podejść do ustawiania poziomu trudności naszych sesji?

Za Niski Poziom, Wstęp Wzbroniony

Wiele kampanii do popularnych systemów sugeruje, dla jakich postaci są one stworzone. Kupując taką przygodę, zrzucamy sporo ciężaru na barki bardziej doświadczonych autorów, a sami cieszymy się tylko prowadzeniem. Na pewno?

Spotkałem się kiedyś z ciekawym problemem na reddicie: jeden Mistrz Gry żalił się, że jego Gracze poszli do lokacji zaprojektowanej na kilka poziomów wyżej. Zrozpaczony szukał wsparcia wśród innych MG, jak sobie z tym poradzić. Ja tylko przecierałem oczy, czytając to. Co to w ogóle znaczy, lokacja zaprojektowana na inny poziom? Sam MG, jak i niektóre komentarze, sugerowali, czy nie zabić drużyny, aby pokazać im, że poszli w złym kierunku! To dla mnie był już kompletny bezsens.

Skoro MG jest narratorem i przedstawia Graczom jakąś niebezpieczną lokację, to bierze pełną odpowiedzialność za to, że będą tam chcieli iść! Ryzyko w RPG to jak płachta na byka - Gracze tym chętniej podążą taką trasą. Można pokazać (opisowo, bez zbędnego mordowania postaci), że dany teren jest zbyt niebezpieczny, ale to tylko wzbudzi kolejną (jakże potrzebną w grach fabularnych!) burzę mózgów wśród Graczy - co mamy zrobić, aby się tam przedostać? “Wrócicie za 5 poziomów” - to chyba najbardziej rozczarowujący tekst, jaki można usłyszeć na sesji.

Mam wrażenie, że to zły nawyk mieszania gier wideo z grami pen & paper. Okej, rozumiem że istnieją drużyny, które kurczowo trzymają się podręcznika i bardzo ostrożnie zmieniają cyfry przy przeciwnikach (byłoby zabawne walczyć z potężnym demonem na poziomie pierwszym), ale nie powinno istnieć coś takiego jak lokacja na inny poziom. Drzwi są zamknięte, wejście zawalone, potężne pole magiczne chroni przejścia. Jeśli już takie miejsce istnieje na mapie, to nie można tam wejść i tyle.

Jeśli Gracze są bardzo zdeterminowani, to lek jest banalnie prosty: wszystko, co tam spotkają, ma ten sam poziom co oni. Odpowiednio podkręcony lub skręcony, tak aby każde spotkanie (czy to walka czy dyplomacja) miało jakiś sens i ciężar. Oczywiście walka z naszym największym Nemesis czy Wielkim Złym Gościem musi być wymagająca, ale błagam nie wrzucajmy wampira CR13 przed Graczy tylko dlatego, że nie zdążyli wbić poziomu, a podręcznik kazał.

Myślę, że całkiem dobrze rozegrałem to w jednej z moich kampanii w DnD 5e. Planując przygodę założyłem, że Gracze mogą zacząć od jednej z kilku ścieżek (nie zamykałem przed nimi żadnych drzwi), a potem wrócić i eksplorować pozostałe. Nie przypisywałem jednak przeciwników do konkretnej lokacji od pierwszej sesji. Między sesjami dorzucałem lub usuwałem zagrożenia, w zależności od aktualnego poziomu drużyny. Stawka była dalej ta sama, a oni nie czuli, że świat reaguje na ich awans, bo przychodziło to naturalnie.

Punktowanie

Sam proces wydaje się prosty - Gracze wykonują misje, pokonują wrogów, a kiedy zdobędą dostateczną ilość PD-ków to puszczamy z głośniczków fanfary i ogłaszamy awans. Co, jeśli zamiast walczyć z bandą orków uda im się ich przepędzić? Dostają tyle samo doświadczenia jak za walkę? Albo zamiast odbyć wszystkie walki w lochu, po którym MG obiecywał awans, przebiegli tylko do bossa, zabrali artefakt i pominęli pomniejsze spotkania? Podkręcamy zdobytą ilość punktów, tak aby wystarczyło?

Takie dylematy na sesji to chleb powszedni. Można uprościć całość i po prostu dawać doświadczenie po każdej sesji. Jednak MG, który Gra z Głową (ten, co czytał Ignacego Trzewiczka), może też skorzystać z kilku ciekawych rozwiązań. W jednym rozdziale poświęconym punktom doświadczenia Trzewiczek opisuje, jak to robi przy swoim stole: na początku sesji pyta Graczy, co się działo ostatnio, a za opisy przypisuje całej drużynie lub poszczególnym postaciom pedeki. Drużyna aktywnie przypomina sobie poprzednią przygodę, a przy okazji czuje, że sami zawalczyli o zdobyte punkty. Da się?

Niektóre systemy w ogóle rezygnują z idei poziomów. Dalej mamy doświadczenie, a za nie możemy dokupić umiejętności albo talenty. Takie rozwiązanie daje nadal ciekawe opcje rozwoju postaci, a przy okazji znika problem “czekania, aż wbijemy wyższy poziom”.

Spotkamy i mechaniki, które nie pozostawiają żadnych wątpliwości. W takim The Burning Wheel mamy całe tabelki wyjaśniające, ile testów danej umiejętności musi wykonać postać, aby awansować ją na wyższy poziom. MG ani Gracz nie ma tu nic do gadania, a sama idea pomaga pchać rozgrywkę: Graczowi zależy, aby testować swoją postać do granic możliwości (nierzadko awans wymaga rzutów o bardzo wysokiej trudności).

Jeśli chcemy zachęcać Graczy do testów, możemy także sięgnąć po trik z mechaniki Apocalypse World: przed sesją Gracze wraz z MG wskazują dwie statystyki na kartach postaci członków drużyny. Testowanie tych statystyk w trakcie tej sesji daje punkty doświadczenia. Proste? Tak. Skuteczne? Tak. Zapomnijmy jednak o balansie. Na pewno ktoś wytypuje Spryt u orka barbarzyńcy, aby zmusić go do niepotrzebnych testów.

Nieważne, jaki system wykorzystamy, awans powinien zawsze być ważnym elementem sesji. Może poczekajmy z nim na dokończenie ważnego wątku albo pokonanie bossa. Kazanie Graczom aktualizować swoje karty postaci w połowie sesji, bo akurat dostali te brakujące 50 PD, to przepis na zabicie tempa - każdy wyciągnie telefon lub podręcznik i najbliższe 30 minut (oby tylko!) mamy z głowy.

Niektórzy powiedzą, że nie widzą żadnego problemu w zdobywaniu poziomów, grają zgodnie z zasadami i nikt nie narzeka. Im głębiej w las, im więcej systemów poznamy, tym wyraźniej zauważymy te wszystkie drobne różnice. Gracze również będą mieć swoje oczekiwania - jedni pragną mocy i szybkiego awansu, a drudzy wolą czuć wyzwanie i skupiają się na historii. Warto ustalić jak wygląda przyznawanie doświadczenia przy naszym stole jeszcze przed pierwszą sesją. A potem gdy przyjdzie ten odpowiedni moment, dumnie ogłosić “na kolejną sesję awansujcie swoją postać”.